SYMBOLIKA WYGILII PASCHALNEJ

Został wydany specjalny list Stolicy Apostolskiej, który zwraca uwagę na to, że właściwe przeżycie Świąt Paschalnych ma ogromne znaczenie katechetyczne, bowiem symbole liturgiczne związane z tymi obchodami wyrażają naszą wiarę, więcej: wrażają to, co stanowi istotę chrześcijaństwa.

Kilka razy użyto tu sformułowania "święta paschalne", czy też "trzy dni paschalne". Co oznacza określenie "Święta Paschalne"? Wielu z nas odpowiedziałoby, że chodzi tu o Święta Wielkanocne. Jest to odpowiedź słuszna. Określenie "pascha" jest używane jedynie w języku kościelnym. Co oznacza słowo "pascha"? W języku hebrajskim znaczyło ono tyle, co przejście. Historia zbawienia mówi o wielu takich paschach (przejściach):

Pascha stworzenia - przejście z nie-istnienia do istnienia całego świata opisane na pierwszych stronicach Biblii,

Pascha Izraela - przejście Hebrajczyków z niewoli egipskiej do Ziemi Obiecanej ukazane w obrazie przejścia synów Abrahama przez Morze Czerwone. Ta ucieczka z Egiptu poprzedzona została przejściem anioła śmierci zabijającego wszystkich pierworodnych w domach prześladowców. Na pamiątkę tamtej nocy Żydzi obchodzili i do dziś obchodzą swoją największą uroczystość religijną.

Pascha Chrystusa - przejście Zbawiciela ze śmierci do życia w tajemnicy Jego Śmierci i Zmartwychwstania. Warto przypomnieć, że Chrystus został ukrzyżowany w Wigilię Paschy żydowskiej w świętym mieście Jerozolimie.

Pascha chrześcijanina - przejście z niewoli grzechu i szatana do wolności dzieci Bożych dzięki zasługom Chrystusa wysłużonych w tajemnicy Jego paschy. W tę tajemnicę paschy-przejścia chrześcijanin wchodzi przez chrzest.

W tym dokumencie dużo częściej stosuje się określenie Wielkanoc zamiast określenia Pascha i są to nazwy równoznaczne. Warto zauważyć, że polskie określenie Świąt Zmartwychwstania mówi o Wielkanocy, czyli Wielkiej Nocy. Jest to nawiązania do myśli, która odnowionej posoborowej liturgii jest bardzo bliska. List Stolicy Apostolskiej mówi bowiem, że chrześcijańskie Święta Paschy zaczynają się na wzór żydowskiej nocy paschalnej nocnym czuwaniem na cześć Pana, czyli Wigilią Paschalną. Obrzędy tej uroczystej modlitwy Kościoła nie mogą się rozpocząć zanim nie zapadnie noc. Ta myśl autorom Listu jest szczególnie droga, chodzi bowiem o czytelność znaków, by nie były to niby-znaki, bo Chrystus zmartwychwstał naprawdę i nasza wiara w Jego Zmartwychwstanie nie może być na niby. Obrzędy Wigilii Paschalnej składają się z czterech części, z którymi wiążą się symbole życia, najprostsze i jednocześnie najgłębsze:

Ogień - Ogień bywa żywiołem niszczycielskim, ale jednocześnie ogrzewając pozwala przetrwać chłód, a także oświetla ciemność nocy. Ogień w Biblii był też znakiem objawienia się Boga, który ukazał się Mojżeszowi w krzaku gorejącym i zstąpił w osobie Ducha świętego na Maryję i Apostołów w dniu Pięćdzisiątnicy. Ten symbol może być w rzeczywistości ukazany w trakcie trwania Wigilii Paschalnej, jeśli zaczyna się ona w ciemności, jeśli ogień istotnie rozświetla noc, jeśli wnoszony do ciemnego kościoła paschał i trzymane przez wiernych świece dają naprawdę światło. Z mojej praktyki katechetycznej wiem, że ten obrzęd sprawowany po zmierzchu zapadał bardzo głęboko w pamięć nawet tych ludzi, którzy nie bardzo czuli się związani z nadprzyrodzoną rzeczywistością Kościoła, a byli raczej katolikami z tradycji, czy z rozpędu. Po przeżyciu tej liturgii łatwiej im było zrozumieć sens "bycia w Kościele". Uzupełnieniem tej głębokiej w wymowie liturgii światła jest starożytny hymn Exultet opowiadający o Wielkiej Nocy Paschy Chrystusa, której uświęcająca siła "oddala zbrodnie, z przewin obmywa, przywraca niewinność upadłym, a radość smutnym, rozprasza nienawiść, usposabia do zgody i ugina potęgi"


Słowo Boże - Jest ono przede wszystkim stwórcze. Mówi o tym opis stworzenia świata opisujący pierwszą paschę- przejście z nie-istnienia do istnienia. Czytania, których w tę noc jest bardzo wiele, wiodą nas przez całą historię zbawienia, poprzez Abrahama, przejście Hebrajczyków przez Morze Czerwone, teksty prorockie zapowiadające odnowienie przymierza Boga z Jego ludem, aż po opis radości poranka wielkanocnego. Kościół śpiewa radosne "Chwała na wysokości Bogu", biją wszystkie dzwony, bo Chrystus rzeczywiście zmartwychwstał, pokonał śmierć, piekło i szatana.


Woda - Dla ludzi żyjących na skraju pustyni woda była czymś podstawowym. My, żyjący w czasach rozmaitych klęsk ekologicznych, tę wymowę wodę coraz lepiej rozumiemy. Woda nie jest tylko czymś, co obmywa z brudu, woda jest konieczna do życia, daje życie, bez niej życie jest niemożliwe. Wigilia Paschalna w starożytnym Kościele była czasem udzielania chrztu, jako że chrzest to pascha chrześcijanina, czyli jego pierwsze i podstawowe przejście z królestwa szatana do Królestwa Bożego. Dlatego w po wezwaniu świętych w tę noc poświęca się wodę, kropi się nią wierzących, którzy, trzymając zapalone (najlepiej swoje od chrztu) świece uroczyście odnawiają przyrzeczenia chrzcielne: wyrzekają się szatana i wyznają wiarę w Boga.



Chleb - Ten zwyczajny pokarm przez Chrystusa przemienia się w Jego chwalebne i zmartwychwstałe Ciało. W ten sposób chrześcijanie biorą udział w tajemnicy Paschy Chrystusa, Jego przejścia ze śmierci do życia.



Noc czuwania, Święta i Wielka Noc Zmartwychwstania kończy się o świcie niedzieli radosnym i triumfalnym pochodem uczniów Chrystusa - procesją rezurekcyjną. Kogoś może szokować porównanie do pochodu, bo mamy bardzo złe skojarzenia pochodzące z czasów totalitaryzmu marksistowskiego. A przecież procesja to radosny orszak wzorowany na triumfach zwycięzców starożytnych. Naszym Panem i Wodzem jest w tym orszaku Zmartwychwstały Król Życia.


WIGILIA PASCHALNA

Liturgia Światła

Po zapadnięciu nocy, ( według czasu żydowskiego jest to już niedziela), Kościół gromadzi się aby sprawować najważniejszą mszę w ciągu całego roku, która nazywa się Wigilią Paschalną. Lud gromadzi się przed kościołem aby tam kapłan poświęcił ogień i zapalił ogromną świecę zwaną Paschałem, symbolizującą Zmartwychwstałego Chrystusa. Na Paschale znajdują się charakterystyczne symbole: krzyż, pięć ziaren kadzidła (pięć ran Chrystusa), pierwsza i ostania litera alfabetu greckiego (Alfa i Omega Chrystus jest wieczny) i bieżący rok ( Chrystus jest teraz). Podczas procesji do kościoła wierni zapalają od Paschału przyniesione świece ( najlepiej od chrztu) aby w ten sposób rozproszyć ciemności panujące w kościele, które symbolizują śmierć i nasze grzechy. Po dojściu do ołtarza zapala się w kościele wszystkie światła i kapłan śpiewa najpiękniejszy hymn kościelny który nazywa się Orędzie Paschalne (Exultet).

Liturgia Słowa

Następnie sprawowana jest Liturgia Słowa podczas której czytanych jest aż 9 fragmentów Pisma Świętego opisujących historię zbawienia od Stworzenia świata, poprzez ofiarę Abrachama, ucieczkę z Egiptu, proroków aż do Zmartwychwstania Pana Jezusa. Po ostatnim czytaniu ze Starego Testamentu, podczas śpiewu "Chwała na wysokości" w kościele biją wszystkie dzwony. i zapalane są świece na ołtarzu. Ewangelię poprzedza uroczyste "alleluja" które w litrugii nie było uzywane od Środy Popielcowej.



Liturgia Chrzcielna

Następną częścią mszy jest Liturgia Chrzcielna (wody), . Na początku wzywamy wstawiennictwa naszych świętych patronów śpiewając Litanię do Wszystkich Świętych. Poświęcona jest woda chrzcielna w ktorej Kapłan zanurza paschał. Trzymając w rękach zapalone Świece, odnawiamy swoje przyrzeczenia chrzcielne (i udzielany jest chrzest). Kapłan kropi wiernych wodą chrzcielną aby w ten sposób przypomniec nam naszą paschę chrześcijanina.





Liturgia Eucharystii

Po Liturgii Eucharystii - w nocy - ma miejsce Procesja Rezurekcyjna, w czasie której ogłaszamy całemu światu, że "Pan Zmartwychwstał", podobnie jak niewiasty, które idąc do grobu skoro świt, zastały go pustym. O tym fakcie z wielkim przejęciem doniosły Apostołom.

© Christus Rex 2006